www.wikidata.af-za.nina.az
n Fossiel is die oorblyfsel van n dier of plant wat in sedimentere gesteentes behoue gebly het Fossiele word hoofsaaklik in paleontologie en geologie bestudeer Die fossiel kan deur die fisiese oorblyfsels van die organisme self gevorm word liggaamsfossiele of deur n indirekte bewys van die aktiwiteit van die organisme spoorfossiele Sommige fossiele ondergaan n versteningsproses Gedurende fossilering of verstening word die liggaam heeltemal of gedeeltelik tydens n mineraliseringsproses deur n harde klipagte materiaal vervang 1 Fossiel van n vis Fossiel van n varing Inhoud 1 Wat is n fossiel 2 Vorming van fossiele 3 Tipes fossiele 3 1 Liggaamsfossiele 3 1 1 Bene 3 1 2 Tande en kloue 3 1 3 Eiers en embrio s 3 1 4 Vel 3 1 5 Spiere tendons organe en bloedvate 3 2 Spoorfossiele 3 2 1 Voetspore 3 2 2 Tandmerke 3 2 3 Maagstene 3 2 4 Gefossileerde mis 3 2 5 Neste en leplekke 4 Fossiele in Suid Afrika 5 VerwysingsWat is n fossiel WysigDie gebruik van die woord fossiel verwys na die fisieke bewyse van die bestaan van n organisme plant of dier wat lewendig was voor aangetekende menslike geskiedenis 2 Hierdie prehistoriese bewys sluit die gefossileerde oorblyfsels van lewendige organismes of afdrukke wat hul in sedimentere gesteentes agtergelaat het in Daar is nie n vasgestelde datum wat bepaal alles ouer as x is n fossiel nie hoewel die paleontologiese gemeenskap wereldwyd enige iets wat ouer as n paar duisend jaar is as fossiele beskou Dit sluit dus die prehistoriese menslike beskawings en die fauna en flora van die ystydperk bv Mammoete sowel as antieke fossiele soos die dinosourusse in Die oudste fossiele wat ontdek is is ongeveer 3 5 biljoen jaar oud dit was egter eers ongeveer 600 miljoen jaar gelede wat komplekse multisellulere lewe begin fossileer het Daarom vir die doel van fossielontdekking soek geoloe paleontoloe en amateurs vir fossiele wat 600 miljoen jaar en jonger is 2 Hoewel fossiele redelik algemeen regoor die wereld voorkom is dit slegs n klein hoeveelheid lewendige organismes wat uiteindelik fossiele word Die meeste lewende organismes ontbind bloot sonder enige teken van agter of oorblyfsels Die groot hoeveelheid fossiele in die geologiese rekord 3 reflekteer dus die hoeveelheid kere wat die toestande gunstig was en preservering van organismes moontlik was 4 Vorming van fossiele WysigWanneer fossiele vorm kan daar verwys word na verstening of fossilering Daar is geen verskil tussen hierdie twee terme nie Beide verwys na die proses waar n iets versteen en n fossiel vorm en beide kan gebruik word om hierdie proses te beskryf Die term fossilisering verwys na n verskeidenheid komplekse prosesse wat die preservering van organiese oorblyfsels binne die geologiese rekord toelaat Die volgende toestande word benodig vir suksesvolle fossilering Vinnige en permanente begrawing van n organisme Die beskerming van die oorblyfsels teen omgewings of biologiese versteuring geen aasdiere moet die oorblyfsels versteur nie n Suurstoftekort Hoe minder suurstof daar rondom die oorblyfsels is hoe stadiger ontbind dit en hoe beter is die kans op fossilering n Vertraging in die ontbindingsproses en ook n vermindering in die biologiese aktiwiteite rondom die organisme Aanhoudende sediment akkumulasie eerder as n erosie D w s die organisme moet tot ruste kom waar dit moontlik is vir sedimentere gesteentes om te vorm verkieslik in laagliggende vogtige gebiede soos rivierbeddens mere vleilande of die bodem van die oseaan Die afwesigheid van uitermatige verhitting of druk wat dalk die organisme kan vernietig Fossiele word tipies gepreserveer binne sedimente wat onder water vorm omdat die kondisies wat hier bo genoem word meer gereeld in hierdie omgewing plaasvind en ook omdat die grootste hoeveelheid van die aarde se oppervlak 70 met water bedek is 2 Selfs landgebonde fossiele soos dinosourusbene en organismes wat in amber gepreserveer is word uiteindelik in sedimente wat onder water gevind word gepreserveer Fossilisering kan ook op land plaasvind maar dit is skaarser en gebeur tot n mindere mate Vir fossiele om op landelike gebiede gepreserveer te word moet fossiele n soort mummifikasie ondergaan binne n steriele omgewing soos die van n grot of woestyn Tog in die realiteit is hierdie fossiele slegs voorbeelde van stadige ontbinding eerder as n blywende metode van fossilisering en wanneer sulke fossiele ontdek word moet dit in n klimaat beheerde omgewing die selfde waarin dit gevind is gestoor word om verdere ontbinding te voorkom Tipes fossiele WysigDaar is twee hoofsoorte fossiele liggaamsfossiele en spoorfossiele 5 Liggaamsfossiele Wysig Liggaamsfossiele is die mees algemene tipe fossiele wat gevind word en sluit die harde gedeeltes van n organisme se liggaam in In die geval van diere is dit bene tande kloue en eiers en in die geval van plante blare sade en stamme Dit gebeur soms dat fossiele gevind word waar sagte weefsel behoue gebly het byvoorbeeld n heel Mammoet wat in die ys ontdek is 6 maar dit is baie skaars 7 Liggaamsfossiele sluit dus in Bene Wysig Hierdie tipe fossiele is die hoof metode tot die mens se beskikking om meer oor dinosourusse te leer Sedert 1818 is daar wereldwyd reeds n magdom gefossileerde dinosourus bene van verskillende spesies en tydperke gevind Die eerste byna volledige skelet van n dinosourus n Hadrosaurus foulkii is in 1858 in New Jersey in die Verenigde state van Amerika gevind Tande en kloue Wysig Daar word soms n gedeelte van n gebreekte tand of klou van n karnivoor by die oorblyfsels van n herbivoor of n omnivoor gevind Verskeie gefossileerde tande veral van dinosourusse en oer seediere soos die van die Megladon haai is al gevind Eiers en embrio s Wysig Die eerste gefossileerde dinosourus eiers is in 1869 in Frankryk gevind Wereldwyd is daar al van hierdie eiers by meer as 200 terreine gevind Soms is daar gepreserveerde gedeeltes wat embrio s binne die eiers wat behoue gebly het Indien embrios binne eiers gevind word kan dit paleontoloe help om die verskillende eiers met die regte spesie dinosourus te pas Dit help ook paleontoloe om meer te leer van die ontwikkeling van dinosourusse Vel Wysig Sommige dinosourusse het n dik knopperige vel Amper soos die van n krokodil Daar is al ontdekkings gemaak van n T Rex se vel wat kon bevestig hoe die dinosourus se vel gelyk het Spiere tendons organe en bloedvate Wysig Omdat hierdie alles sagte weefsel is is dit n uiters skaars fonds om n organisme wat miljoene jaar oud is te vind waar hierdie dele nog volledig is Sagteweefsel ontbind gewoonlik voor fossilering kan plaasvind In Mei 2013 het Russiese navorsers die mees volledige heel mammoet tot op hede in die ys in Siberie gevind 6 Daar word beraam dat die mammoet koei ongeveer 39 000 jaar lank in die ys gepreserveer was Wetenskaplikes kon die heel organe en bloedvate van die mammoet bestudeer en kon selfs meer inligting verkry oor die werking van hul slurpe Eierselle van die mammoet het ook behoue gebly en wetenskaplikes beoog om die D N S van die mammoet te kloon en om eierselle in n lewende olifant koei te implanteer in die hoop om hierdie uitgestorwe spesie weer tot lewe te bring 8 Spoorfossiele Wysig Spoorfossiele is bewaarde tekens van organismes Dit is nie plant of dierereste nie Spoorfossiele gee n rekord van die beweging en gedrag van die organisme en kan dinge insluit soos voetspore tandmerke eiers en neste 7 Voetspore Wysig Dinosourusvoetspore wat in fyn sand of modder gemaak is is al by meer as 1500 terreine gevind Dit sluit plekke soos myne kwarries rivierbeddens woestyne en berge in Hierdie tipe fossiele is so algemeen omdat elke lewende dinosourus duisende voetspore gedurende sy leeftyd gemaak het maar slegs een liggaam agterlaat wanneer hy sterf Voetspore fossileer ook besonder goed Fossielvoetspore kan inligting verskaf oor Spoed en lengte van tree Of dinosourus op twee of vier bene geloop het Beenstruktuur van die voet Bekruipingsgedrag n karnivoor wat jag maak op n groep herbivore Die grootte van n trop Hoe die stert gedra word minder stertspore is gevind as voetspore dit beteken dat die meeste dinosourusse hul sterte waarskynlik bo die grond gedra het Hoewel daar baie voetspore gevind is is dit byna onmoontlik om voetspore met n betrokke spesie te vereenselwig Daar is ook baie meer voetspore van karnivore as van herbivore gevind al was daar baie meer herbivoorspesies Dit kan wees omdat karnivore meestal in modderige areas beweeg het waar voetspore meer geneig is om n goeie afdruk vir fossilisering te maak Tandmerke Wysig Tandmerke van karnivore verskyn dikwels op die oorblyfsels van herbivore Maagstene Wysig Sommige dinosourusse het stene ingesluk om hul te help om voedsel te verteer sommige moderne voelspesies doen dit steeds Hierdie stene word gastroliet of maagstene genoem en is al as fossiele gevind Sulke stene is gewoonlik glad gepoleer en rond en is moeilik onderskeibaar van rivierklippe Gefossileerde mis Wysig Gefossileerde dinosourusmis verskaf inligting oor n dinosourus se dieet en habitat Hierdie mis kan tot 40 cm in diameter wees Neste en leplekke Wysig Fossiele van dinosourus neste leplekke is al gevind en kan paleontoloe met inligting verskaf oor hul gedrag Wanneer neste byvoorbeeld gevind word kan dit meer lig werp op die manier hoe daar na jong dinosourusse omgesien isFossiele in Suid Afrika WysigDaar is meer as 30 fossielterreine in Suid Afrika waarvan die Wieg van die Mensdom wat vir van die meeste en belangrikste fossielfondse gesorg het een is Hierdie fossielterrein wat naby Johannesburg gelee is is n Werelderfenisterrein 9 Twee van die bekendste fossiele wat hier gevind is is die van Mev Ples wat ongeveer 2 5 miljoen jaar oud is en die skedel van n jong seun is en Kleinvoet die skedel van n aap mens wat tussen 3 en 4 miljoen jaar oud is 10 Verskeie ander fossielplante diere insekte en dinosourusse is ook in Suid Afrika gevind Verwysings WysigSien fossiel in Wiktionary die vrye woordeboek http www bbc co uk nature fossils 2 0 2 1 2 2 http www discoveringfossils co uk whatisafossil htm https www sciencedaily com news fossils ruins fossils http www bbc co uk nature fossils http www enchantedlearning com subjects dinosaurs dinofossils Fossiltypes html 6 0 6 1 http www express co uk news science 611035 Scientists bring woolly mammoth back LIFE discovery 7 0 7 1 http www oum ox ac uk thezone fossils intro types htm http www dailymail co uk sciencetech article 2358695 Woolly mammoth frozen Siberia 39 000 YEARS goes display Tokyo woolly html Adatia R Clitheroe F Cohen S Cowan R De Villiers R Joannides A Sadie R van Zyl M Visagie L Waters H Webb J 2013 Platinum Natuurwetenskappe en Tegnologie Graad 5 Pearson Kaapstad Bl 195 200 http www csmonitor com USA 2010 0408 Fossils found in South Africa point to early human ancestors Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Fossiel amp oldid 2418510